Haritanın doğusundaki bir ilden 1950’lerde göçmüş kalabalık bir sülale. Gelip yerleşiyorlar İstanbul’un, düzlüğünde fabrikalar olan bir yamacına. Kardeşler için duvarları bitişik, bahçesi balkonu bir, kapıları ayrı gecekondular yapılmaya başlanıyor. Harcını erkekler karıyor karmasına ya, evin tuğlası, evin kapısı camı, evin çocukları, evin yaşlıları hep kadınların sırtında. İki hanede iki gelin. Kocalar onları köyden getirmeden işlerini bulmuş, fabrikaların yolunu tutmuş zaten, kadınlar “aynı malın davarın peşine gitmiş gibi” bekliyorlar erkeklerin akşam çökünce eve dönmelerini. Peşleri sıra köyden şehre taşınan hısım akrabanın yükünden, yaşlıyı, bebeyi kim yıkayıp yuğacak derdinden, ama en çok da büyüklük hakkı sayıp kardeşinin maaşından pay alan ağabeyin evine kat üstüne kat eklendikçe küçüğün sofrasına zeytin bile konamaz oluşundan kavgaya tutuşup küsüşüyorlar. El gün bilmiyor ama, düğüne cenazeye gitmeye yine hep birlikte.
Doğurdukça doğuruyorlar peş peşe ya, oğlandan yana kısır sayılan küçük gelin gebe kalamaz oluyor sonraları. Kocası öfkeli erkek babası olamayışına, abisinin oğlunu basmasından geçirecek karısı, mümkünü yok aksinin. Kısır kadın gebe kalsın, eve bereket gelsin diye yapılıyor “basmadan geçirmek”. Kabul etmek herkesin her şeyi bilmesi, “ele güne yüzü kalmamak” demek biraz da, o yüzden direniyor küçük gelin, etmediğini bırakmıyor kocası da. Pes ediyor sonunda, büyük gelinin bir oğlunu alıp küçük gelinin eline tutuşturuyor yaşlılar, “Al bunu, basmandan geçir.” Üç kere elbisesinin yakasından sokup eteğinden çıkarıyor oğlanı küçük gelin ağlayarak, alıp kabul ediyor, alıp kabul ediyor, alıp kabul ediyor. Bir kenardan olanları izleyen, evlatsız sayılmasının müsebbibi kızlarının aklından yıllar boyu hiç çıkmıyor bu kabul ediş. Sütsüz memesini dört yaşında oğlanın ağzına tutuyor. Asıl burada kopar kıyamet diye beklenir ya, olmuyor. Küçüğün gördüğü eziyet büyüğü de üzüyor. Çocuk, Allah katında küçük geline geçsin diye, şansı dönsün de yine gebe kalsın diye dua ediyor iki kadın. Çok sonra kabul de oluyor duaları. Hatta birkaç yıl sonra bir erkek daha doğuruyor küçük gelin, duasız bu kez.
Bahçeleri büyüyor bu arada, valizini dengini kapıp köyden gelen nice aileyi erkeğin eli iş tutana kadar ağırlayıp kendi gecekondusuna uğurluyorlar, yaşlılar bir bir ölüyor, yıkayıp gömüyorlar. Çocuklar okula gidiyor. Okul yolunda bahçenin dışındaki dili daha fazla işitiyor gelinler, kimi kendi dillerinden kimi yeni öğrendikleri dilden kelimelerle cümleler türetip dertlerini yardımsız anlatmaya başlıyorlar zamanla. Büyüyen çocuklar işe konuluyor, sabah babalarla beraber uğurlayıp akşam karşılıyorlar onları da. Oğlanlar hepten hayırsız çıkıyor, yükler kızların omzunda. Evlenen gidiyor, hanelerin nüfusu iyice azalıyor. İki kadın hep evde ama, anca düğüne, anca cenazeye. Bazen de hastanelere. Evden alınıp eve bırakıldıkları sürede, götürenin gösterdiği kadar dünya. Bir semt pazarları var kendilerinin olan, haftada bir, tek başlarına gidip döndükleri, bahçeden uzağa adımladıkları tek yer. Pazarda karşılaştıkları insanları, işittikleri dedikoduyu, pazarcıların nasıl bağırdığını, neyi nereden alarak akıllılık ettiklerini kocalara, çocuklara, torunlara, arada uğrayan akrabalara anlatıyorlar. Dinleyenler bu heyecana anlam veremeyip başka şeylerle ilgilenmeye başlayınca da dönüp birbirlerine, yeniden. Birini kötülemek istiyorlarsa domatesçiyi örnek veriyorlar misal, oğulları berduşluklarından utansın diye patates soğancının çalışkanlığını, onlara nasıl hürmet gösterdiğini anlatıyorlar. Pazar sohbeti, hafta boyu heyecanı azalsa da konuşmayı en çok sevdikleri şey sanki.
Sohbetleri, dertleri, -hele yaşlandıkça- kaderleri nasıl bir ise, görüntüleri, neşeden pay istemeleri öyle ayrı. Büyük gelin, mini minicik, ilkokul çağında bir çocuk gibi boyu, kilosu. Öyle ki gerçek adını bilmez çoğu tanışı, küçükten türetilmiş lakabıyla anılıyor. Hareketleri de boyu posu gibi küçücük, sesi alçak, yüzü güleç, kapısını çalana bol hürmeti; olmaz anlarda umutlu kalmayı, yaşama sıkı sıkı tutunmayı iyi biliyor. Bahçenin toprağını çapalamak, fidan ekmek, büyüyeni budamak onun işi. Küçüğün endamı yerinde, elleri, omuzları genişce, etrafındaki tüm kadınlardan uzun boyu, sesi gür, asabiyeti bol. Adıyla tezat oluşturmak için doğmuş gibi, kaşları çatık, alt dudağı sarkık, suratı hep asık; misafir gürültüsüne tahammülü yok, şöyle bir içten sarılışı vaki değil. Mecbur olmadığı işi yapmaya gönülsüz, hep şikâyetçi yaşamaktan. Ama her nasılsa yoldaşlar birbirlerine, yaşlandıkça kuvvetleniyor bağları. Kocaların erkenden çekip gitmelerinde, oğulların büyüdükçe durulacaklarına inadına kudurmalarında; aynı dertlere iç çeke çeke ağlamalarda siliniyor sanki gençlik kavgalarının izi.
Bir balkonda, bitişik duvarların dibinde altmış yıldan fazla yaşıyorlar birlikte. Yükleri omuzlarında kalsa da ne kocalar ne çocuklar girmiş gibi hayatlarına, arada birbirlerine küse kırıla, ama yine birbirlerinden başka kimse yokmuş gibi dünyalarında, günde birkaç kez birbirlerini kontrol ede ede yaşlanıyorlar. Dizlerinin ağrısı bile pazara gitmelerini aksatmıyor, ta ki sokağa çıkışlarının kendi ‘iyilikleri için’ yasaklandığı salgın günlerine dek. Hep aynı soruyu soruyorlar pazara giden kızlarına: “Pazarcılar bizi sordu?” Ve hep aynı sorunun yanıtını anlatıyor birbirlerine, arayıp soranlara, “Hep sormuşlar keçe keçe, yengeler nasıldır, iyidir demişler bizden için.”
Bu eser Creative Commons Alıntı-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.


“Bir Bahçede&rdquo için 1 yorum